(ตอนที่ ๓) รู้จักสังโยชน์ (ตัวผูกรัด)
(ตอนที่ ๓) รู้จักสังโยชน์ (ตัวผูกรัด)
เข้าใจสังโยชน์ และการดับทุกข์ด้วยสติปัญญา
๑. คำว่าสังโยชน์
แปลตรงตัวว่า เครื่องร้อยรัด หรือ ตัวผูก
ในทางปฏิบัติ หมายถึง สภาวะที่อารมณ์
(สิ่งที่ไปรับรู้ ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่น่ารัก หรือน่าเกลียดชัง)
เข้ามาผูกติดอยู่กับ จิต
เมื่อจิตและอารมณ์ ถูกผูกเข้าไว้ด้วยกัน
จึงเป็นจุดเริ่มต้น ของความวุ่นวายในจิตใจ
๒. การปรุงแต่ง เมื่อจิตถูกผูก
เมื่อตัวสังโยชน์ทำหน้าที่
ผูกจิตเข้ากับอารมณ์ เรียบร้อยแล้ว
จิตจะเริ่มกระบวนการที่เรียกว่า การปรุงแต่ง
(คือ คิดต่อยอดไปตามอารมณ์นั้น)
สามารถแบ่งออกเป็น ๒ ลักษณะหลักๆ คือ
๒.๑. เมื่อจิตผูกกับอารมณ์ที่น่าพอใจ
จิตจะปรุงแต่งให้เกิด ความรัก/ความหลง
โดยจะคิดวนเวียนว่า
สิ่งนั้น น่ารักอย่างนั้น น่าพอใจอย่างนี้
เป็นสภาวะแบบนั้นแบบนี้ ไม่จบสิ้น
๒.๒ เมื่อจิตผูกกับอารมณ์ที่ไม่น่าพอใจ
จิตจะปรุงแต่งให้เกิด ความเกลียดชัง/โทสะ
โดยจะคิดวนเวียนว่า สิ่งนั้นน่าเกลียด
น่าชัง น่าโกรธเคือง เป็นต้น
๓. การใช้สติปัญญาเป็นผู้รู้ ผู้เห็น
(จุดเปลี่ยนของการปฏิบัติ)
ถ้าฝึกสติให้เป็นผู้รู้ ผู้เห็น
ก็จะเริ่มมองเห็นตามความเป็นจริงว่า
แท้จริงแล้ว ความรักหรือความโกรธ ที่เกิดขึ้น
ไม่ได้มีอยู่จริงด้วยตัวมันเอง
แต่เป็นเพราะตัวผูก (สังโยชน์) ต่างหาก
ที่ทำให้จิตเกิดการปรุงแต่ง
ความรักและความเกลียดชังขึ้นมา
เมื่อสติปัญญา เห็นกระบวนการนี้ชัดเจนขึ้น
อาการยึดติดผูกพัน ก็จะเริ่มคลายลง
และกำลังของการปรุงแต่งก็จะค่อยๆ
อ่อนแรงลงตามไปด้วย
๔. การหลุดพ้นและความสงบเย็น
เมื่อสติปัญญามีกำลังเต็มที่ เฝ้ามองจนถึงจุดหนึ่ง
ตัวผูก (สังโยชน์) จะหลุดออก
ส่งผลให้จิตและอารมณ์ แยกขาดออกจากกันไป
เมื่อสิ่งทั้งสองไม่เชื่อมถึงกัน
กระบวนการปรุงแต่งทั้งหมด ก็จะหยุดลงทันที
เมื่อหยุดปรุงแต่ง
ความรักและความเกลียดชังที่เคยรุ่มร้อน ก็จะดับลง
เหลือเพียงความสงบเย็น
ซึ่งก็คือการหลุดพ้นจากอารมณ์นั้นๆ ในชั่วขณะนั้นเอง
๕. การตั้งสติพิจารณาดูจิตในจิต
เมื่อสติจะทำหน้าที่เป็นผู้กำหนดดู กำหนดรู้
และกำหนดเห็นอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่
๕.๑ ช่วงที่จิตยังวุ่นวาย
ก็รู้เห็นว่าจิตกำลังปรุงแต่งอยู่
๕.๒. ช่วงที่จิตหลุดพ้น
ก็รู้เห็นสภาวะที่ตัวผูกหลุดออก (สังโยชน์)
และการปรุงแต่งยุติลง
๕.๓. ช่วงที่จิตสงบ
ก็ดำรงสติรู้อยู่กับความสงบนั้น
การเฝ้าสังเกตการทำงานของจิต
ตั้งแต่ต้นจนจบนี้ คือ แนวทางการปฏิบัติ
ที่เรียกว่า จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน
(การตั้งสติพิจารณาดูจิตในจิต) อย่างแท้จริง
โดยสรุป
> อารมณ์ บวกกับ จิต
> ทำให้เกิดการ การผูก (สังโยชน์)
> แล้วก็เกิดการปรุงแต่ง (เป็นรัก/เกลียดชัง)
แต่ถ้ามีสติปัญญาเข้าไปรู้ทัน
ตัวผูก (สังโยชน์) จะคลายลง และหลุดออกไป
จิตกับอารมณ์ ก็จะแยกกัน และหยุดปรุงแต่ง
แล้วก็จะพบกับความสงบ
(หมั่นฝึก สติ ในชีวิตประจำวันให้มาก
เพื่อให้เห็นตัวสังโยชน์ได้ไวขึ้น)
(๒๓/๐๓/๒๕๖๙)
*********
ติดตามรับชมและอ่านธรรมะเพิ่มเติมได้ที่ :
FB เพจ : ธรรมะเตือนสติ Purifilm
YT ช่อง : Purifilm Channel
TT ช่อง : ธรรมะเตือนสติ Purifilm
จัดทำและเรียบเรียงเพื่อเป็นธรรมทานโดย :
ศรันภัทร นคนันทินี (ภูริฟิล์ม)
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น