ลักษณะสัมปชัญญะระดับสูงสุด (สัมมาสติ)

ลักษณะสัมปชัญญะระดับสูงสุด

ภิกษุ ท. ! ภิกษุเป็นผู้มีสัมปชัญญะ เป็นอย่างไรเล่า?
ภิกษุ ท. ! ในกรณีนี้
(อาการที่ ) เวทนา เกิดขึ้นก็แจ่มแจ้ง (วิทิตา) แก่ภิกษุ,
(อาการที่) เวทนา เข้าไปตั้งอยู่ก็แจ่มแจ้ง,
(อาการที่) เวทนา ดับลงก็แจ่มแจ้ง.

(อาการที่) วิตก เกิดขึ้นก็แจ่มแจ้งแก่ภิกษุ,
(อาการที่) วิตกเข้าไปตั้งอยู่ก็แจ่มแจ้ง,
(อาการที่) วิตกดับลงก็แจ่มแจ้ง

(อาการที่) สัญญา เกิดขึ้นก็แจ่มแจ้งแก่ภิกษุ,
(อาการที่) สัญญาเข้าไปตั้งอยู่ก็แจ่มแจ้ง,
(อาการที่) สัญญาดับลงก็แจ่มแจ้ง
ภิกษุ ท. ! อย่างนี้แล ชื่อว่าภิกษุเป็นผู้มีสัมปชัญญะ.

- มหาวาร.สํ. ๑๙/๒๔๒/๘๐๔.
อริยสัจจากพระโอษฐ์ ภาค ๒ หน้าที่ ๑๑๗๘

(สัมปชัญญะในบาลีทั่วๆ ไปเป็นระดับธรรมดา ซึ่งหมายถึงการรู้สึกตัวอยู่ ในการเปลี่ยนแปลงอิริยาบถหนึ่งๆ ดังข้อความที่กล่าวไว้ในหน้า ๗๘๘ แห่งหนังสือเล่มนี้.
ส่วนสัมปชัญญะในกรณีนี้ เป็นระดับสูงสุด คือ รู้สึกอย่างแจ่มแจ้ง ในเมื่อ เวทนา สัญญา และวิตก เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป มีผลในทางให้เกิดความสิ้นอาสวะได้มากกว่า).

ความคิดเห็น

โพสต์ยอดนิยมจากบล็อกนี้

สมาธิที่เป็นอสังขตมนสิการ (สัมมาสมาธิ)

สมาธิที่เป็นอสังขตมนสิการ “มีอยู่หรือหนอ พระเจ้าข้า ! การที่ภิกษุได้เฉพาะซึ่งสมาธิชนิดที่ไม่กระทำในใจ ซึ่งจักษุ (และ) รูป ซึ่งโสตะ (และ) เสียง ซึ่งฆานะ (และ) กลิ่น ซึ่งชิวหา (และ) รส ซึ่งกาย (และ) โผฏฐัพพะ ไม่กระทำในใจซึ่งดิน ซึ่งน้ำ ซึ่งไฟ ซึ่งลม ไม่กระทำในใจซึ่งอากาสานัญจายตนะ ซึ่งวิญญาณัญจายตนะ ซึ่งอากิญจัญญายตน ซึ่งเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่กระทำในใจซึ่งโลกนี้ ซึ่งโลกอื่น ไม่กระทำในใจแม้สิ่งซึ่งได้เห็น ได้ยิน ได้รู้สึก ได้รู้แจ้ง ได้บรรลุ ได้แสวงหา ได้ติดตามด้วยใจ นั้นๆ แม้กระนั้นก็ยังกระทำในใจอยู่?” อานนท์ ! การที่ภิกษุได้สมาธิชนิดที่เธอถามนั้น มีอยู่. “มีอยู่อย่างไร พระเจ้าข้า !” อานนท์ ! ภิกษุในกรณีนี้ ย่อม กระทำในใจอย่างนี้ว่า “นั่นสงบระงับ นั่นประณีต : นั่นคือธรรมชาติเป็นที่สงบระงับแห่งสังขารทั้งปวง เป็นที่สลัดคืนซึ่งอุปธิทั้งปวง เป็นที่สิ้นไปแห่งตัณหา เป็นความจางคลาย เป็นความดับ เป็นนิพพาน”๑ ดังนี้. ๑.บาลีว่า “เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ”. อานนท์ ! อย่าง...

สวัสดีครับคุณผู้ชม คลิบนี้ผมมี คติธรรมและข้อคิด เรื่องของ คนหลายใจ ที่คบชู้ เป็นชู้ หรือนอกใจ คนรักของตนเอง ว่าบาปกรรมหนักมากแค่ไหน มาฝากครับ เรื่องของการไม่รู้จักพอ ของคนหลายใจ ที่คบชู้ เป็นชู้ หรือนอกใจคนรักของตนเองนั้น ถือว่าบาปกรรมหนัก คลิบนี้ผมจึงเอาคติธรรม จากครูบาอาจารย์มาให้รับชม เผื่อจะเป็นประโยชน์ และเป็นข้อคิดให้กับทุกท่าน ที่กำลังหลงเดินทางผิด หรือกำลังคิดคบชู้ เป็นชู้ หรือคิดนอกใจคนรักของตนเอง ได้กลับตัวกลับใจ หันมาย้อนมองดูการกระทำของตัวเอง เพราะการผิดประเวณีนั้น ก็ถือว่าเป็นอาชญากรรมต่อสังคมอย่างหนึ่ง ซึ่งจะสร้างความเสียหาย ให้เกิดขึ้นเป็นวงกว้าง ดังนั้นการห้ามมิให้ผิดประเวณีนั้น มีเหตุผลมากมาย ดังเช่น เพื่อเป็นการรักษาสายเลือดสกุลของมนุษย์ ถ้ามนุษย์มั่วสุมกันมาก ในแต่เรื่องเพศ ใครจะไปร่วมหลับนอนกับใครก็ได้ ก็จะทำให้สังคมเสื่อมโทรม ทำลายระบบของครอบครัว ทำลายคู่สามีภรรยา และบรรดาลูกๆ เป็นต้น ซึ่งจะนำไปสู่ การทำให้สังคมทั่วไปในโลกนี้ ต้องพบความหายนะ เหมือนดังที่เป็นอยู่ในปัจจุบันนี้ และหนทางที่นำไปสู่ การสร้างความชั่ว คบชู้ เป็นชู้ หรือนอกใจนั้น หลักๆ ก็มีอย...

สวัสดีครับคุณผู้ชม คลิบนี้ ผมจะพามาสวดมนต์ไหว้พระ แผ่เมตตา และขออโหสิกรรม ครับ ตั้งจิตระลึกถึงพระพุทธเจ้าที่เป็นประธาน แล้วเริ่มสวด ดังต่อไปนี้ ครับ ๑.บูชาพระรัตนตรัย อิมินา สักกาเรนะ พุทธัง อะภิปูชะยามิ อิมินา สักกาเรนะ ธัมมัง อะภิปูชะยามิ อิมินา สักกาเรนะ สังฆัง อะภิปูชะยามิ ๒. บทกราบพระรัตนตรัย อะระหัง สัมมาสัมพุทโธ ภะคะวา พุทธัง ภะคะวันตัง อะภิวาเทมิ (กราบ) สะวากขาโต ภะคะวะตา ธัมโมธัมมัง นะมัสสามิ (กราบ) สุปะฏิปันโน ภะคะวะโต สาวะกะสังโฆ สังฆัง นะมามิ (กราบ) ๓. นมัสการพระรัตนตรัย นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ ๔. ขอขมาพระรัตนตรัย วันทามิ พุทธัง, สัพพะเมโทสัง, ขะมะถะเม ภันเต, วันทามิ ธัมมัง, สัพพะเมโทสัง, ขะมะถะเม ภันเต, วันทามิ สังฆัง, สัพพะเมโทสัง, ขะมะถะเม ภันเต ๕. ไตรสรณคมน์ พุทธัง สะระณัง คัจฉามิ ธัมมัง สะระณัง คัจฉามิ สังฆัง สะระณัง คัจฉามิ ทุติยัมปิ พุทธัง สะระณัง คัจฉามิ ทุติยัมปิ ธัมมัง สะระณ...

สวัสดีครับคุณผู้ชม เนื่องในวันเข้าพรรษา ซึ่งเป็นวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา เป็นวันที่ พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติ ให้พระภิกษุจำพรรษา ๓ เดือน ตรงกับวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๘ หรือ วันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๘ หลัง ในปีอธิกมาส คลิบนี้ผมจึงเอาประวัติความเป็นมาของวันเข้าพรรษา มาให้รับชม เผื่อจะเป็นประโยชน์ และเป็นข้อคิดให้กับทุกท่าน ในการทำบุญ เนื่องในวันเข้าพรรษา ครับ ความเป็นมาของวันเข้าพรรษานั้น กล่าวถึง การบัญญัติพระวินัย เรื่องการเข้าพรรษา ไว้ในพระไตรปิฏก กล่าวคือ สมัยเมื่อ พระพุทธเจ้าได้ทรงประกาศธรรม สั่งสอนธรรม ได้มีผู้เลื่อมใสศรัทธา ในพระธรรมของพระพุทธเจ้า จึงได้เข้ามาอุปสมบท บรรพชา เป็นพระภิกษุมากขึ้น ซึ่งเวลานั้น พระพุทธเจ้า ยังมิได้ทรงบัญญัติ ให้พระภิกษุจำพรรษา ดังนั้น พระภิกษุ จึงเที่ยวจาริกตลอดฤดูหนาว ฤดูร้อน และฤดูฝน ทำให้คนทั้งหลาย ติเตียน ที่พระภิกษุ ได้เที่ยวจาริก ไปตลอดฤดูหนาว ฤดูร้อน และฤดูฝน อีกทั้ง ได้เผลอเหยียบย่ำ ต้นข้าว แปลงนา พืชพันธัญหาร พืชผลทางการเกษตรเสียหาย และอาจเบียดเบียน สัตว์เล็กสัตว์น้อย จำนวนมากจนตาย นอกจากนี้ คนทั้งหลาย ได้บอกให้ดู อย่างพวกนอกศาสนา ที่ยั...

สวัสดีครับคุณผู้ชม คลิบนี้ผมมี คติธรรมและข้อคิด เรื่องของ หนทาง ๗ สาย ชีวิตหลังความตาย ซึ่งเป็นกรรมดีและกรรมชั่วของแต่ละคนมาฝากครับ ชีวิตของเราเมื่อตายลงไปแล้ว ตามความเชื่อนั้น มีทางไป ได้ถึง ๗ สาย ด้วยกัน ซึ่งเราทุกคน ที่เกิดมาเป็นมนุษย์ หรือสัตว์ดิรัจฉานนั้น กล่าวกันว่า เป็นเพราะกรรม เป็นทั้งกรรมดีและกรรมชั่วส่งผล คลิบนี้ผมจึงเอาคติธรรมและข้อคิดของครูบาอาจารย์มาให้รับชม เผื่อจะเป็นประโยชน์ และเป็นข้อคิดในการดำเนินชีวิต ซึ่งผู้ที่จะเกิดมาในโลกนี้ หรือไม่เกิดอีก เป็นเพราะกรรม คือการกระทำทั้งดีและไม่ดี เมื่อกระทำแล้ว การจะไปเกิดในภพภูมิต่างๆ ก็เป็นไปตามทาง ๗ สาย นั้นก็คือ ๑. ทางไปนรก ๒.ทางไปเปรตและอสุรกาย ๓.ทางไปดิรัจฉาน ๔.ทางไปมนุษย์ ๕.ทางไปสวรรค์ ๖.ทางไปพรมโลก ๗.ทางไปนิพพาน เรามาดูกันครับว่า การกระทำของเราในตอนนี้ เมื่อตายลงไปแล้ว เราจะเดินไปทางสายไหน ซึ่งหนทางทั้ง ๗ สาย ที่เราเลือกเดินไปนั้น ขยายความได้ดังนี้ครับ สายที่ ๑. ทางไปนรก ได้แก่ โทสะ นรกนั้น ต้องเป็นสถานที่ร้อน เพราะเหตุคือ โทสะ อันเป็นทางไป ก็เป็นของร้อนมากอยู่แล้ว เช่น ในเวลาที่โทสะเกิ...

สวัสดีครับ วันนี้ผมมีคติธรรมและข้อคิด เกี่ยวกับวิธีแก้กรรม หรือแก้วิบากกรรม เพื่อให้ชีวิตพ้นทุกข์ มาฝากครับ เป็นความเชื่อส่วนบุคคล โปรดใช้วิจารณญาณในการรับชม มีคนจำนวนไม่น้อยที่ผิดพลาดในชีวิต เพราะไปยึดติดในความทุกข์ หวงความทุกข์เอาไว้ เพราะไม่รู้ว่า ที่เราได้ เรามี หรือเราเจออะไรก็ตาม ก็เพราะผลของกรรม ซึ่งกรรมมันหลอก ให้เรามาหลง มายึด หรือให้เรา มาชอบมารัก คนๆ นี้ เพื่อที่จะส่งผลให้เรา ได้รับผลจากกรรม ที่เราได้ทำมา และถ้าหากเราไม่มีสติ หรือหากเราไม่รู้ตัว เราก็จะกอดความทุกข์ไว้ แล้วสุดท้าย เราก็จะไม่ก้าวหน้า และต้องเจอกับความทุกข์ ซ้ำแล้วซ้ำอีก แต่ถ้าหากเรา เลือกที่จะเปลี่ยนแปลงตัวเอง หรือเปลี่ยนการกระทำ เปลี่ยนนิสัย ไปในทางที่ดี เราเองก็จะได้รับ ผลจากการทำดี ด้วยการมีความสุข เช่นกันครับ ซึ่ง วิธีแก้กรรม หรือการแก้วิบากกรรม นั้น ก็มีสาระสำคัญ อยู่ด้วยกัน ๓ ประการ นั่นก็คือ ๑. ทำความเข้าใจกับ เรื่องของกฎแห่งกรรม ๒. ชำระหนี้เก่า ด้วยการยอมรับ กับสิ่งที่ได้พบเจอ หรือรู้สำนึกผิดในสิ่งที่ทำ และไม่คิดจะกลับไปทำสิ่งนั้นอีก แล้วก็ตั้งใจขออโหสิกรรม จากคนที่เราเคย...

พระอเสขะ คือ ผู้ที่หมดความยึดถือทุกสิ่ง - มู. ม. ๑๒/๖/๔. ภิกษุ ท. ! ภิกษุใด เป็นพระอรหันต์ ผู้สิ้นอาสวะแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์ ทำกิจที่ต้องทำสำเร็จแล้ว มีภาระ อันปลงลงแล้ว มีประโยชน์ของตนอันตามบรรลุถึงแล้ว มีสังโยชน์ในภพสิ้นไปหมดแล้ว เป็นผู้หลุดพ้นแล้ว เพราะรู้โดยชอบ ภิกษุแม้นั้น ก็ย่อมรู้ชัดแจ้ง ซึ่ง ดิน น้ำ ไฟ ลม โดยความเป็น ดิน น้ำ ไฟ ลม เมื่อรู้ชัด แจ้ง ซึ่ง ดิน น้ำ ไฟ ลม โดยสักแต่ว่าเป็น ดิน น้ำ ไฟ ลม แล้ว ย่อมไม่เป็นผู้หมายมั่น ซึ่ง ดิน น้ำ ไฟ ลม ไม่หมายมั่นใน ดิน น้ำ ไฟ ลม ไม่หมายมั่น โดยความเป็น ดิน น้ำ ไฟ ลม ไม่หมายมั่นว่า ‘ดิน น้ำ ไฟ ลม เป็นของเรา’ ดังนี้ จึงไม่เป็นผู้เพลิดเพลินยิ่งซึ่ง ดิน น้ำ ไฟ ลม. ข้อนั้นเพราะเหตุไรเล่า ? เราขอตอบว่า “เพราะว่าดิน นํ้า ไฟ ลม เป็นสิ่งที่ภิกษุผู้อรหันต์ขีณาสพนั้น ได้รู้รอบแล้ว” ดังนี้แล. (ในสูตรนี้ได้ตรัสสิ่ง เป็นที่ตั้งแห่งความยึดถือ นอกไปจากดินน้ำไฟลมอีก คือภูตสัตว์ เทพปชาบดี พรหม อาภัสสรพรหม สุภกิณหพรหม เวหัปผลพรหม อภิภู อากาสานัญจายตนะ ฯลฯ เนวสัญญานาสัญญายตนะ สิ่งที่เห็นแล้ว-ฟังแล้ว-รู้สึก-รู้แจ้งแล้...

สวัสดีครับคุณผู้ชม คลิบนี้ผมมีคติธรรมและข้อคิด เรื่องของการทำดีกับคนอื่น แต่ทำไมชีวิตกลับไม่ได้ดี กรรมเกิดจากอะไร มาฝาก ครับ หลายๆ ท่าน ในตอนนี้ อาจจะรู้สึกหมดหวัง และไม่มีกำลังใจ ในการทำความดี เพราะเมื่อทำแต่สิ่งที่ดีแล้ว ตัวเองกลับไม่เคยได้ดีเลย แต่คนที่ทำ ในเรื่องไม่ดี เขากลับได้ดี มีความรู้สึกว่า ตัวเองนั้นโง่มาตลอด ที่เลือกทำแต่ความดี จนไม่มีกำลังใจ ที่จะทำความดีต่อไป คลิบนี้ ผมจึงเอาคติธรรมและข้อคิดของครูบาอาจารย์ มาให้รับชม เผื่อจะเป็นประโยชน์และเป็นข้อคิด ให้กับทุกท่าน ที่หมดกำลังในการสร้างความดี เพราะเรื่องของกฎแห่งกรรมนั้น เป็นสิ่งที่ละเอียดมาก เปรียบเสมือนหนึ่งธรรมชาติ ของการเติบโต ของผลไม้ตามฤดูกาล กรรมที่เราสร้างในอดีตภพ ย่อมนำมาสู่เรา ในปัจจุบันภพ ฉันใดก็ฉันนั้น กรรมที่เรา ได้ทำไปแล้ว แต่เราลืมไปเพราะอะไร ที่เราลืมไป ก็เพราะเราไปยึดว่า ทำไมทำดีจึงไม่ได้ดี เพราะเรา ไม่โปร่งในขั้นสมุฏฐาน ของเหตุและปัจจัย ถ้าเรา หว่านพืชชนิดใดลงดิน พืชชนิดนั้น ก็จะขึ้นตามเหล่ากอของพืชพันธุ์นั้น และกรรมใด ที่เราสร้างมา ในภพที่เราลืมไปแล้ว แต่กรรมนั้น ก็ยังตามเสวย ตามภพ...

สวัสดีครับคุณผู้ชม คลิบนี้มีคติธรรมและข้อคิด เรื่องของคน ที่มีนิสัยอิจฉา ริษยาผู้อื่น ว่าเกิดจากอะไร และมีทางแก้ไขอย่างไร มาฝากครับ หลายๆ ท่าน คงจะเคยเห็น คนที่ชอบอิจฉาริษยาคนอื่น อย่างเช่น เขาหน้าตาดีกว่า เรียนเก่งกว่า ทำงานเก่งกว่า หรือเป็นคนที่น่าสนใจกว่า เป็นต้น อิจฉาริษยา จนกระทั่ง ตัวเองรู้สึกน้อยเนื้อต่ำใจ แล้วก็ดูถูกตัวเอง ที่มีคนอื่นเด่นกว่า ดังกว่า และมากไปกว่านั้น นำมาสู่ความอิจฉาริษยา จนอยากให้คนอื่นได้แย่กว่าตนเอง ซึ่งเป็นการกระทำที่ไม่ถูกต้อง ทั้งๆ ที่คนอื่น หรือพวกเขาเหล่านั้น ก็ไม่ได้ทำผิดอะไร คลิบนี้ผมจึงเอาคติธรรมและข้อคิดของครูบาอาจารย์ มาให้รับชม เผื่อจะเป็นประโยชน์ และเป็นข้อคิด ให้กับทุกท่าน ในการดำเนินชีวิต เรามาดูกันครับว่า คนที่มีนิสัยอิจฉาริษยาคนอื่น เกิดจากอะไร และมีวิธีแก้ไขอย่างไรบ้าง ครูบาอาจารย์ท่านได้ให้ข้อคิดเตือนสติว่า เราต้องดู ให้ถึงต้นตอ นิสัยของคน ที่ชอบอิจฉาตาร้อนเสียก่อน ที่เขาไม่อยากให้ใคร ได้ดีเกินกว่าตัวเองนั้น เกิดขึ้นได้อย่างไร ซึ่งนิสัยอิจฉาริษยานี้ จะเกิดขึ้น กับคนที่มีความดีในตัวเอง น้อยกว่าคนอื่น เพราะถ้าหากเขามีค...

สวัสดีครับคุณผู้ชม คลิบนี้ผมมี คติธรรมและข้อคิด เรื่องของคำถามที่ว่า ถ้าได้เกิด มาเป็นมนุษย์ อยากจะทำอะไร มาฝากครับ "ถ้าได้เกิดมาเป็นมนุษย์ แล้วอยากจะทำอะไร" คำถามนี้ เป็คำถาม ที่ถามถึงเทวดา พญานาค พระภูมิเจ้าที่ สัตว์เดรัจฉาน เปรต สัตว์ในนรก และมนุษย์ ซึ่งเป็นคำถามเดียวกัน แต่ต่างคำตอบ ต่างภพภูมิ ต่างวาระ ต่างบารมี ต่างความคิด ต่างการกระทำ และต่างจุดมุ่งหมาย แล้วคำถามที่ถามว่า "ถ้าได้เกิดเป็นมนุษย์ อยากจะทำอะไร" ท่านแรกที่ตอบคำถามก็คือ เทวดา และก็ตอบว่า "เราจะพิจารณาธรรม เพราะมนุษย์มีกายสังขาร ที่เหมาะกับการพิจารณาธรรมมาก ร่างกายของมนุษย์เป็นเครื่องมือ ที่ใช้พิจารณาธรรมได้ดีที่สุด ชังน่าอิจฉา พวกที่เกิดมาเป็นมนุษย์เหลือเกิน" ท่านที่ ๒ ที่ตอบคำถามก็คือ พญานาค และก็ตอบว่า "ถ้าได้เกิดเป็นมนุษย์ เราจะบวช เพราะเป็นพญานาคมีฤทธิ์มากก็จริง แต่บวชไม่ได้ พ้นทุกข์ไม่ได้ ไม่เหมือนมนุษย์ พระพุทธเจ้าไม่อนุญาตให้นาคบวช แต่มนุษย์บวชได้ มนุษย์สร้างบุญใหญ่ ไปสวรรค์ชั้นสูง ไปแดนนิพพานได้ มนุษย์ช่างแสนประเสริฐเหลือเกิน" ท่านท...

ค้นหาบล็อกนี้

ธรรมะเตือนสติ Purifilm